Vệ sinh gốm sứ họa tiết sao cho không phai màu?

Những món gốm sứ họa tiết luôn mang lại cảm giác tinh tế trong từng đường nét. Tuy nhiên, chỉ một chút bất cẩn khi rửa cũng có thể khiến sắc màu ấy nhạt dần theo thời gian. Vậy làm sao để làm sạch mà vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên vẹn của men và họa tiết?

Tìm hiểu cấu tạo lớp men và họa tiết

Mỗi sản phẩm gốm sứ thường có lớp men phủ bảo vệ họa tiết, giúp chống bám bẩn và chịu nhiệt. Tuy nhiên, Trước khi rửa, hãy xác định loại họa tiết mà sản phẩm của bạn có:

• Họa tiết in dưới men (under-glaze): màu được in trước khi tráng men, sau đó được nung ở nhiệt độ cao. Loại này rất bền màu, có thể rửa thoải mái bằng nước ấm.
• Họa tiết vẽ trên men (over-glaze): họa tiết được tô sau khi sản phẩm đã tráng men. Lớp màu này nằm trên bề mặt, dễ bị mờ hoặc bong nếu chà xát mạnh.

Cách kiểm tra nhanh: chạm nhẹ, nếu cảm giác hơi gồ lên là vẽ trên men, còn nếu bề mặt phẳng mịn là họa tiết nằm dưới men.

Việc phân biệt đúng giúp bạn lựa chọn cách vệ sinh phù hợp, đặc biệt với đồ gốm thủ công hoặc sứ cao cấp, thường dùng kỹ thuật vẽ trên men sẽ cần vệ sinh nhẹ nhàng hơn so với họa tiết in dưới men.

Cách vệ sinh đúng để không làm bay màu

Bước 1: Chuẩn bị nước rửa phù hợp

• Dùng nước ấm 35–45°C là lý tưởng.
• Nhiệt độ này đủ để làm sạch dầu mỡ nhưng không gây giãn nở đột ngột làm rạn men.
• Tránh nước sôi hoặc nước lạnh đột ngột, nhất là khi đồ gốm vừa dùng xong với đồ nóng.

Bước 2: Pha dung dịch tẩy rửa nhẹ

• Cho 1–2 giọt nước rửa chén trung tính (loại không có hương liệu mạnh, không chứa chất tẩy trắng) vào khoảng 1 lít nước ấm.
• Khuấy đều để tạo bọt nhẹ, giúp dung dịch bám đều bề mặt gốm.
• Với vết bẩn bám lâu ngày (như vết trà, cà phê), có thể cho thêm một chút muối mịn hoặc baking soda cực loãng – nhưng chỉ nên dùng với gốm tráng men dày, không dùng cho họa tiết vẽ tay.

Bước 3: Làm sạch nhẹ nhàng

• Dùng miếng bọt biển mềm, mút rửa chén loại không xước hoặc khăn sợi microfiber.
• Lau theo chuyển động tròn nhỏ, tránh chà mạnh theo chiều ngang vì dễ làm mòn men.
• Ở vùng họa tiết, chỉ cần lau nhẹ nhàng 2–3 lần, không cần cố tẩy quá sạch nếu chỉ là vết bẩn bề mặt.

Bước 4: Rửa lại và làm khô

• Tráng lại bằng nước sạch để loại bỏ hoàn toàn bọt xà phòng.
• Dùng khăn cotton mềm để lau khô ngay, hoặc để úp ngược trên giá cho ráo tự nhiên.
• Việc lau khô giúp hạn chế cặn nước bám lại gây ố vàng hoặc mốc men theo thời gian.

Mẹo bảo quản giúp họa tiết bền màu

Không ngâm lâu: Ngâm gốm sứ quá 30 phút khiến nước thấm qua lớp men, đặc biệt là ở đáy và viền, làm họa tiết phai dần.

Không dùng chất tẩy mạnh: Giấm, chanh, hoặc baking soda đậm đặc tuy làm sạch nhanh nhưng có tính axit/kiềm cao, khiến men bị mờ sau vài lần dùng.

Tránh chênh lệch nhiệt độ đột ngột: Ví dụ, rửa ly uống cà phê đang còn nóng bằng nước lạnh dễ gây “sốc nhiệt” khiến men nứt. Hãy để nguội ít nhất 10–15 phút rồi mới rửa.

Xếp chồng đúng cách: Khi cất, nên lót khăn giấy hoặc vải mỏng giữa các lớp chén đĩa có họa tiết, tránh trầy xước.

Không cho vào máy rửa chén nếu là đồ thủ công: Dòng nước mạnh và nhiệt cao của máy có thể làm phai lớp màu vẽ tay hoặc khiến đường viền vàng bạc bong ra.

Làm sạch chuyên sâu cho gốm sứ họa tiết

Với những món trưng bày lâu ngày hoặc có lớp bụi bám sâu:

• Dùng khăn nhung khô hoặc chổi lông mềm phủi bụi nhẹ nhàng.
• Nếu cần rửa, hòa 1 phần cồn thực phẩm với 10 phần nước ấm, thấm nhẹ khăn mềm để lau bề mặt – dung dịch này làm sạch bụi dầu mà không ảnh hưởng đến màu men.
• Sau đó lau lại bằng nước sạch và để khô tự nhiên trong bóng râm, tránh ánh nắng trực tiếp.

Để giữ được vẻ đẹp nguyên bản của từng chiếc đĩa, ly, hay bình hoa, bạn cần biết vệ sinh đúng cách và tránh các thói quen gây hại thường gặp khi làm sạch gốm sứ.

Một chút tỉ mỉ trong từng thao tác, từ nhiệt độ nước, loại khăn lau đến cách cất giữ — sẽ giúp món gốm của bạn luôn bền màu, sáng bóng và mang nét duyên nguyên vẹn như ngày đầu.

>>> Xem ngay sản phẩm gốm sứ cao cấp của Noritake tại: https://e-noritake.com/cua-hang/